هوياتها و هذا الوجود الخاص . . . به اعتبار قوام آن به مقوم كلّ ، باقى و دائمى است ، اگر چه تبدل و سيلان و حركت در مجالى و مظاهر آن ، واقع شده است . ملاك جهت وحدت كثرات و ملاك بقاى هويت شخص ، همان وجود خاص است كه در جميع نشآت موجود است و اين وجود خاص همان بدن انسانى خاص است كه به نفس نطقى قائم است و اين بدن ، در مرتبه‌اى داراى سيلان و در مقامى ثابت و در مرتبه‌اى محل صورت نوعيه يعنى نفس ناطقه و در نشآت آخرت همين بدن ، ظل نفس ناطقه و به حسب اصل وجود حىّ و شاهد و حاضر است و مىشود وجود واحد داراى وحدت جمعى باشد كه در مرتبه‌اى مجرد تام و صرف و در مرتبه‌اى مجرد برزخى ، و در مرتبه‌اى جسم متكمّم به حساب آيد و سرّ اين جمعيت ، در وجود سعى انسان است . و الوجود كلّما كان أقوى ، كان أكثر جمعية . . . از خلاف آمده عادت به طلب كام ، كه من * كسب جمعيت از آن زلف پريشان كردم زلف آشفتهء او موجب جمعيّت ماست * چون چنين است ، پس آشفته ترش بايد كرد بايد به اين مسأله نيز توجه داشت كه اگر چه انسان و هويت خاص موجود بشرى واحد است ، ولى داراى شعب و فروع وجودى است نه مثل شعب و فروع وجودى علل عالى و خطوط شعاعى معنوى و جهات فاعلى نسبت به حقايق و معاليل خارجى ، بلكه به اين اعتبار كه انسان ، داراى مراتب و نشآت خاص از وجود است ، و مقام و مرتبه خاص و مخصوص و وجود حقيقى انسان ، وجودى است كه مبدأ آن ، نطفه است و از ناحيهء تكامل و حركات بعد از طى درجات نباتى و حيوانى به مقام عقل بالفعل مىرسد و اين موجود در هر مرتبه ، داراى احكامى است مخصوص به آن مرتبه . بنابراين ، مرتبهء تجرد تام انسان ، با مقام تجرد ناقص وى و موطن وجود تجرد برزخى آن با طبيعت جسمانى و صورت نوعى بدنى آن - كه مركب از ماده